آونگ بر صليب سوال -9

درنگ در خودارزيابي هاي درس نهم كتاب علوم و فنون ادبي پايه ي دهم

1-بررسي شعر سنايي: ابلهي ديد اُشتري....

الف): ويژگي ادبي:( بيان دو ويژگي، بس است).

- بهره گيري از داستان؛

- بهره گيري از ساختار مناظره؛

-  به كارگيري قالب شعري مثنوي؛

- استفاده از تمثيل براي بيان مقصود؛

- مراعات نظير ميان« طاق، ابرو، چشم».

- تضاد ميان« طاق و جفت، كژي و راستي، بد و نيك، زشت و نيكو»؛

- نقّاش استعاره از آفريننده ي عالم است.

ب) ويژگي هاي زباني...

- سادگي و رواني کلام و نداشتن واژگان دشوار و مهجور؛

- بيشتر كلمات، ساختماني ساده دارند: ابله، اشتر، چرا، نقش، كژ، پيكار، نقّاش، عيب، نگاه، راه، راست، خواه، مصلحت، كمان، خشم، چشم، طاق، جفت و ....

- بيشينه ي واژگان، پارسي هستند.

- جمله ها كوتاه و ساده هستند.

*توجّه: همچنان كه در اين بررسي، روشن شد؛ اين سروده ي سنايي از ديد سادگي زبان و كاربست واژگان به زبان شعر سبك خراساني، شبيه است.

2-كدام يك از ويژگي هاي نثر كليله و دمنه ... 

- حذف افعال به قرينه، مانند: سوراخ موش بود، .... انواع آفت به من محيط است و راه مخوف است.

- اطناب (بيان جزئيات و توصيفات فراوان)؛

- افزايش كاربرد واژگان عربي، مانند«صيّاد، طلب، طعمه، جانب، احتياط، نظر، التفات، قصد، محيط، مخوف، انواع و...»؛

- بهره گيري از شيوه ي بيان روايي- داستاني؛

- بهره گيري از صناعات شعري در نثر، مانند:

كنايه: «راه سَره مي كرد»: كنايه از مراقبت كردن و زير چشم داشتن اوضاع؛// «دل از خود بردن»: جسارت و جرأت از كف دادن، ترسيدن، به هراس افتادن.

توجّه: حكايتي كه در اين تمرين آمده، به تناسب درك و دريافت دانش آموزان انتخاب و كوتاه شده است؛ به همين سبب، همه ي ويژگي هاي نثر كليله و دمنه را نشان نمي دهد، مثلاً جمله هاي اين متن، تقريباً همه كوتاه و ساده هستند. در سال هاي بعد، از همين كتاب، نمونه هاي پيچيده تري خواهيم آورد.