آونگ بر صليب سوال-11

درنگي در خودارزيابي هاي درس يازدهم- علوم و فنون ادبي پايه ي دهم

1. 
   

    صامت ها و مصوّت هاي مصراع اوّل ...( نشايد كه خوبان به صحرا روند):

   
   

• 
  

  نَشايد= نَ / شا / يَد نَ: ن (صامت) + َ (مصوّت کوتاه)؛  شا: ش (صامت) + ا (مصوّت بلند)؛ يَد: ي (صامت) + َ (مصوّت کوتاه) + (صامت).

  
  


• 
  

  که= ک: (صامت) + ِ (مصوّت کوتاه).

  
  


• 
  

  خوبان= خو / بان؛ خو: خ (صامت) + و (مصوّت بلند)؛ بان: ب (صامت) + ا (مصوّت بلند) + ن (صامت).

  
  


• 
  

  به= ب: صامت + ِ (مصوّت کوتاه).

  
  


• 
  

  صحرا= صَح / را /؛ صَح: ص (صامت) + َ (مصوّت کوتاه)+ ح (صامت)؛ را: ر (صامت) + ا (مصوّت بلند).

  
  


• 
  

  روند= رَ / وَند/؛ رَ: ر (صامت)+ َ (مصوت کوتاه)؛  وَند: و (صامت) + َ (مصوت کوتاه) + ن (صامت) + د (صامت).

  
  

  2-

  
  

  -چُ ني نَست کي ها نِ پُر دَر دُ رَنج // چ نا زي ب نا مُ چ نا زي بِ گنج

  
  

                U-- u-- u-- u- //   U-- u-- u -- u-

  
  

  - مُط رِ بان گو يي دَ را وا زَن دُ مَس تان دَر سَ ماع

  
  

-u--- u--- u--- u-

شا هِ دان در حا لت شو ري دِ گان در هاي هري

 - u --- u--- u---u-

نکته 1: هجاهاي رو به سوي هم که برابر نيستند به دليل آن است که شاعران از اختيارات شاعري استفاده کرده اند که در سال هاي آينده با اين اختيارات آشنا خواهيم شد.

نکته 2: هجاي پايان مصراع ها هميشه بلند است، اگر هجاي کشيده يا کوتاه باشد، بلند حساب مي کنيم.

 3-هجاهاي كوتاه در بيت( تا رنج تحمّل نكني...)؛ 8 هجاي کوتاه وجود دارد.

تا (بلند)، رَنج (کشيده)؛ تحّمل= تَ / حَم / مُل 1 هجاي کوتاه؛ نکني= نَ / کُ / ني 2 هجاي کوتاه؛

گَنج (کشيده)، نبيني= نَ / بي / ني 1 هجاي کوتاه.

تا (بلند)، شَب (بلند)، نرود= نَ / رَ / وَ د 2 هجاي کوتاه؛ صُبح (کشيده)؛ پديدار= پَ / دي / دار 1 هجاي کوتاه؛

نباشد= نَ / با / شَد 1 هجاي کوتاه.

4- براي كاربردهاي گوناگون( صامت و مصوّت) نمونه هاي زير...

الف)" و ":

 صامت: وفا مهرورز روان.

 مصوّت: آهو، گيسو، خورشيد.

ب)" ي ":

 صامت: يار، يك.

 مصوّت: اميد، شيون.

پ)" ه ":

 صامت: ماه، کوه، شاه

 مصوّت: آينده، نامه، خانه، عارفانه.

5-علامت هجاها...

بيت اوّل: الا يا اّيها الساقي ادر کاساً و ناولها        که عشق آسان نمود اوّل ولي افتاد مشکل ها (حافظ)

آ لا يا اَي يُ/ هَس سا قي/ آ دِر کا سَن/ وَ نا ول ها

U ----/ u ---/ u ---/ u---

کِ عِش قا سان/ نِ مو دو وَل/ وَ لي اُف تا / د مُش کل ها

U---/ u---/ u ---/ u ---

بيت اوّل اين نظم(u - - -)،  چهار بار تکرار شده است.